Savremena, tržišno orijentisana, proizvodnja povrća u plasteniku je u velikoj meri zavisna od kvaliteta objekata i stepena opremljenosti. Borba za što bolju cenu tera proizvodjače da sa ponudom izadju onda kada je konkurencija mala.

Jedan od preduslova za ranu prolećnu proizvodnju i ostanak na trzistu sto duže u zimu je kvalitetan sistem grejanja.

Da bi grejanje bilo kvalitetno, a gubici smanjeni na najmanju moguću meru, potrebno je izvršiti pravilno dimenzionisanje sistema grejanja i izoliranje samog plastenika.

Sistem grejanja se dimenzioniše na osnovu veličine objekta i potreba biljaka za temperaturom. Kako svi objekti nisu isti, a i zahtevi biljaka u pogledu optimalnih temperatura variraju, uzima se neka približna vrednost od 220-400 W/m².

Preduslov za dobro zagrejan objekat je postavljena dvostruka folija i dobro dihtovanje vrata i otvora za ventilaciju. Ovakav plastenik je dobro izolovan i gubici toplote su svedeni na najmanju moguću meru.

Sama instalacija grejanja u plasteniku može biti rešena na više načina. Najekonomičnija i u praksi česta izvedba(kod gajenja na zemlji)  je postavljanje plastičnih cevi u staze izmedju redova. Topla voda cirkuliše kroz cevi i tako zagreva vazduh i zemlju u zoni biljaka. Prilikom obrade cevi se demontiraju, a nakon obrade se vrate na svoje pozicije. Ova operacija ne zahteva nikakva majstorska znanja i alate.

slika1. Grejanje plastenika plastičnim okiten cevima

Postavljanje cevnih registara uz bokove plastenika je  malo skuplja varijanta, posmatrajući kroz cenu materijala i rada. Ova izvedba ima svojih prednosti koje se ogledaju u sledećem: viša ulazna temperatura vode za grejanje-samim tim manji broj cevi, slobodan prostor za gajenje biljaka i manipulaciju. Proizvodjači cveća se češće odlučuju za zagrevanje cevnim registrima.

slika2. Sistem grejanja cevnim registrima

Ipak kod grejanja plastenika jedino mesto gde se može napraviti značajnija ušteda je izbor goriva. Skupi energenti (nafta, gas, struja) opterećuju proizvodnju visokim troškovima, a proizvodjači da bi uštedeli greju biljke tek toliko da imaju biološki minimum.

Kotlovi za loženje biomase u poslednje vreme postaju izbor sve više plasteničara koji se odlučuju da greju objekte. Kao gorivo za loženje mogu se koristiti razni ostaci iz primarne poljoprivredne proizvodnje i ostaci iz nekih industrija. Veličina ložišta je dovoljna da stane standardna bala slame, panjevi, cele cepanice, šapurika, kukurzovina, granjevina, piljevina i komadno drvo, itd. U ovakve peći se može ložiti i ugalj, ali je suština priče ušteda na ceni goriva.

slika3. Kotlovi na biomasu u eksploataciji

Za grejanje  plastenika površine 400m² potreban je kotao snage 100 kW. Na bazi toga urađen je proračun ekonomske opravdanosti da bi se uporedili troškovi grejanja.

slika4. Izgled kotlova na biomasu jednog od proizvodjača

Ekonomska opravdanost korišćenja biljnih otpadaka kao energenata u kotlovskom postrojenju od 100KW:

· U slučaju grejanja električnom energijom, troškovi grejanja su sledeći:

100 Kw/h = 100 Kw/h
100Kw x 24 časova grejanja dnevno = 2.400 Kw na dan
2.400 Kw x 160 dana grejne sezone= 384.000 Kw po grejnoj sezoni
384.000 Kw x ____3____* din/Kw =_1.152.000_ din

· U slučaju grejanja naftom, troškovi grejanja su sledeći:

100 Kw/h = 10 kg nafte na čas
10 kg x 18 časova grejanja dnevno = 180 kg nafte na dan
180 kg x 160 dana grejne sezone = 28.800 kg nafte po grejnoj sezoni
28.800 kg x __70___* din/kg = _2.016.000_ din

· U slučaju grejanja gasom, troškovi grejanja su sledeći:

100 Kw/h = 12 m³/čas
12 m³ x 18 časova grejanja dnevno = 216 m³ gasa na dan
216 m³ gasa x 160 dana grejne sezone = 34.560 m³ gasa po sezoni
34.560 m³ x _40__* din/m³ = _1.382.400_ din

· U slučaju grejanja slamom, troškovi grejanja su sledeći:

100 Kw/h = 35 kg slame/ čas
35 kg x 18 časova grejanja dnevno = 630 kg/slame na dan
630 kg x 160 dana grejne sezone = 100.800 kg slame po sezoni
100.800 kg x _4_* din/kg = _403.200_ din

Iz navedenog se vidi da je godišnja ušteda velika ukoliko se koriste kotlovi na biomasu.

Kotlovi za sagorevanje biomase su uglavnom čelične varene konstrukcije, livene, ili vodom hlađene rešetke i snage od 40 kW do nekoliko megavata. Tehničke karakteristike, potrošnja goriva, masa i kvalitet izrade zavise od proizvođača i prilikom kupovine treba insistirati na tim podacima.

dipl. ing. Branislav Banatski, Terming d.o.o Kula